Đeo khẩu trang quá lâu có thể làm thay đổi hệ vi sinh trên da?

Đeo khẩu trang trong thời gian dài không chỉ khiến da bí bách, đổ dầu hay nổi mụn mà còn có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật trên bề mặt da. Những thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm và ma sát dưới lớp khẩu trang có thể ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ da, đặc biệt ở người có làn da nhạy cảm hoặc dễ nổi mụn.

Khẩu trang là vật dụng quen thuộc giúp hạn chế tiếp xúc với bụi bẩn và các tác nhân gây bệnh đường hô hấp. Tuy nhiên, nhiều người nhận thấy vùng da quanh miệng, cằm và hai bên má dễ xuất hiện mụn hoặc kích ứng sau khi đeo khẩu trang liên tục.

Không đơn thuần là tình trạng bí da, một số nghiên cứu cho thấy việc đeo khẩu trang có thể tác động đến môi trường sống của các vi sinh vật trên da. Vậy những thay đổi này diễn ra như thế nào và có thực sự gây hại cho làn da?

Đeo khẩu trang trong thời gian dài có thể làm thay đổi môi trường và hệ vi sinh trên bề mặt da

1. Hệ vi sinh trên da là gì?

Hệ vi sinh trên da (Skin Microbiome) là tập hợp các vi sinh vật sinh sống trên bề mặt da, bao gồm vi khuẩn, nấm, virus và những vi sinh vật khác. Phần lớn chúng tồn tại tự nhiên và không gây bệnh trong điều kiện bình thường.

Một số vi sinh vật có lợi hoặc sống cộng sinh góp phần duy trì sự ổn định của môi trường da, cạnh tranh với vi sinh vật gây bệnh và tương tác với hệ miễn dịch tại chỗ.

Thành phần hệ vi sinh không giống nhau ở mọi vùng da. Những khu vực tiết nhiều bã nhờn như trán, mũi và cằm thường có hệ vi sinh khác với vùng da khô ở hai bên má.

Khi môi trường trên bề mặt da thay đổi, số lượng và tỷ lệ giữa các nhóm vi sinh vật cũng có thể biến động. Tuy nhiên, sự thay đổi hệ vi sinh không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với tổn thương hoặc bệnh lý.

2. Vì sao đeo khẩu trang lâu có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh trên da?

Tăng nhiệt độ và độ ẩm dưới khẩu trang

Khi đeo khẩu trang, hơi thở mang theo nhiệt và hơi nước tích tụ trong khoảng không gian giữa khẩu trang với bề mặt da. Điều này tạo ra môi trường có nhiệt độ và độ ẩm cao hơn so với vùng da tiếp xúc trực tiếp với không khí.

Sự thay đổi môi trường có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến bã nhờn, tình trạng ngậm nước của lớp sừng và điều kiện phát triển của các vi sinh vật trên da.

Một số nghiên cứu ghi nhận sự thay đổi thành phần hệ vi sinh ở người đeo khẩu trang, nhưng mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy đặc điểm làn da và thời gian sử dụng.

Nhiệt độ và độ ẩm tăng dưới khẩu trang có thể ảnh hưởng đến thành phần hệ vi sinh trên da

Ma sát liên tục làm suy yếu hàng rào bảo vệ da

Khẩu trang tiếp xúc và cọ xát với vùng sống mũi, hai bên má, cằm trong quá trình nói chuyện, vận động hoặc điều chỉnh vị trí đeo.

Ma sát kéo dài có thể gây đỏ da, tổn thương lớp sừng và làm tăng tình trạng kích ứng. Khi hàng rào bảo vệ da suy yếu, khả năng duy trì độ ẩm và chống lại các tác nhân từ môi trường cũng bị ảnh hưởng.

Tình trạng này đặc biệt dễ xảy ra ở người có làn da nhạy cảm, da đang bị viêm hoặc đang sử dụng các sản phẩm chăm sóc da có hoạt tính mạnh.

Khẩu trang bẩn hoặc ẩm làm tăng nguy cơ kích ứng

Khẩu trang đã sử dụng có thể tích tụ mồ hôi, bã nhờn, tế bào chết và vi sinh vật từ da hoặc môi trường xung quanh.

Một nghiên cứu về việc tái sử dụng khẩu trang ghi nhận lượng vi khuẩn trên khẩu trang dùng lại cao hơn đáng kể so với khẩu trang mới sử dụng một ngày. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh rằng thay đổi này trực tiếp gây mụn hoặc bệnh da.

Vì vậy, việc giữ khẩu trang sạch, khô và thay đúng cách vẫn rất cần thiết để hạn chế những vấn đề trên da.

3. Nghiên cứu khoa học nói gì về sự thay đổi hệ vi sinh khi đeo khẩu trang?

Một nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí Scientific Reports, thực hiện với 30 phụ nữ có làn da nhạy cảm, ghi nhận việc đeo khẩu trang y tế trong ba giờ có thể ảnh hưởng đến chức năng hàng rào bảo vệ da và thành phần hệ vi sinh.

Nghiên cứu cho thấy một số chỉ số liên quan đến tình trạng mất nước qua da, đỏ da và thành phần vi khuẩn có sự thay đổi sau khi đeo khẩu trang. Tuy nhiên, không phải mọi chỉ số về độ đa dạng vi sinh đều thay đổi có ý nghĩa thống kê.

Một nghiên cứu khác năm 2024 trên 25 người, gồm 15 người bị mụn liên quan đến khẩu trang và 10 người có làn da khỏe mạnh, cũng ghi nhận sự thay đổi hệ vi sinh rõ rệt hơn ở nhóm bị mụn. Trong khi đó, nhóm da khỏe mạnh gần như không có khác biệt đáng kể trước và sau khi đeo khẩu trang.

Những kết quả này cho thấy đeo khẩu trang kéo dài có khả năng tác động đến hệ vi sinh trên da, nhưng không phải ai cũng bị ảnh hưởng giống nhau. Hiện vẫn cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn để xác định mức độ ảnh hưởng lâu dài và mối liên hệ nhân quả với các bệnh da liễu.

4. Những vấn đề về da có thể xuất hiện khi đeo khẩu trang lâu

Mụn do khẩu trang (Maskne)

Maskne là thuật ngữ thường dùng để chỉ tình trạng mụn xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn ở những vùng da thường xuyên bị khẩu trang che phủ.

Môi trường nóng ẩm, sự tích tụ mồ hôi, bã nhờn và ma sát có thể góp phần làm tăng nguy cơ bít tắc nang lông, từ đó khiến mụn hình thành hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

Mụn thường xuất hiện quanh cằm, hai bên má, vùng quanh miệng và đường viền hàm. Tuy nhiên, không phải mọi nốt đỏ hoặc sẩn nhỏ dưới khẩu trang đều là mụn trứng cá; một số trường hợp có thể là viêm nang lông hoặc bệnh da khác.

Ma sát và môi trường nóng ẩm dưới khẩu trang góp phần gây mụn, đỏ da và kích ứng

Viêm da kích ứng

Đeo khẩu trang liên tục có thể gây đỏ, ngứa, châm chích hoặc bong tróc da, đặc biệt ở những vị trí thường xuyên chịu ma sát.

Người có tiền sử viêm da cơ địa hoặc làn da nhạy cảm có thể dễ xuất hiện triệu chứng hơn khi hàng rào bảo vệ da bị ảnh hưởng.

Làm nặng thêm bệnh da có sẵn

Môi trường nóng ẩm và ma sát từ khẩu trang có thể khiến một số tình trạng như trứng cá đỏ (rosacea), mụn trứng cá hoặc viêm da quanh miệng trở nên khó kiểm soát hơn.

Khi da xuất hiện tổn thương kéo dài, người bệnh cần được đánh giá đúng nguyên nhân thay vì tự ý sử dụng thuốc trị mụn hoặc sản phẩm tẩy tế bào chết.

5. Làm thế nào để bảo vệ làn da khi thường xuyên đeo khẩu trang?

Theo khuyến nghị chăm sóc da của Học viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD), việc làm sạch nhẹ nhàng, dưỡng ẩm phù hợp và hạn chế các yếu tố gây kích ứng có thể giúp giảm những vấn đề da liên quan đến khẩu trang.

- Làm sạch da đúng cách: Nên rửa mặt bằng sản phẩm dịu nhẹ, không chứa chất tẩy rửa mạnh. Tránh rửa mặt liên tục hoặc chà xát quá mức vì có thể làm tổn thương hàng rào bảo vệ da.

- Duy trì độ ẩm: Lựa chọn kem dưỡng ẩm phù hợp với loại da, ưu tiên những thành phần như ceramide, glycerin hoặc hyaluronic acid. Với da dầu, nên chọn kết cấu mỏng nhẹ, không gây bít tắc lỗ chân lông.

- Giữ khẩu trang sạch và khô: Thay khẩu trang dùng một lần theo hướng dẫn sử dụng và khi bị ẩm, bẩn hoặc hư hỏng. Đối với khẩu trang vải tái sử dụng, cần giặt sạch và làm khô hoàn toàn trước khi dùng lại.

- Hạn chế trang điểm dày: Lớp trang điểm quá dày dưới khẩu trang có thể góp phần gây bít tắc lỗ chân lông, đặc biệt ở người có làn da dễ nổi mụn. Nên ưu tiên các sản phẩm không gây bít tắc (non-comedogenic).

- Tránh lạm dụng hoạt chất mạnh: Khi da đang đỏ rát hoặc kích ứng, nên hạn chế tẩy tế bào chết, peel da và thận trọng với retinoid, AHA hoặc BHA. Không nên tự ý kết hợp nhiều hoạt chất điều trị cùng lúc.

Ngoài ra, cần lựa chọn khẩu trang vừa vặn, đảm bảo khả năng bảo vệ đường hô hấp nhưng không gây áp lực hoặc ma sát quá mức lên da. Khi có thể tháo khẩu trang an toàn, nên để da được thoáng trong thời gian nghỉ phù hợp.

Làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm và thay khẩu trang đúng cách giúp hạn chế mụn và kích ứng da

6. Có cần sử dụng mỹ phẩm để cân bằng hệ vi sinh trên da?

Hiện nay, một số sản phẩm chăm sóc da được quảng bá với khả năng hỗ trợ hệ vi sinh thông qua các thành phần như prebiotic, probiotic hoặc postbiotic.

Tuy nhiên, hiệu quả của các sản phẩm này còn phụ thuộc vào công thức, chủng vi sinh hoặc thành phần cụ thể. Chưa có đủ bằng chứng để khuyến nghị tất cả mọi người phải sử dụng mỹ phẩm chứa lợi khuẩn nhằm phục hồi hệ vi sinh sau khi đeo khẩu trang.

Thay vào đó, duy trì hàng rào bảo vệ da khỏe mạnh thông qua làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm phù hợp và tránh kích ứng vẫn là những biện pháp chăm sóc cơ bản, có giá trị thực tiễn.

Nếu da nổi mụn viêm kéo dài, đau rát, ngứa nhiều hoặc tổn thương lan rộng, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán và điều trị.

Kết luận

Đeo khẩu trang trong thời gian dài có thể làm thay đổi môi trường trên bề mặt da, ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ và thành phần hệ vi sinh vật. Những tác động này có thể góp phần làm xuất hiện hoặc khiến tình trạng mụn, kích ứng và một số bệnh da liễu trở nên nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở người có làn da nhạy cảm.

Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi hệ vi sinh đều có hại và việc đeo khẩu trang không đồng nghĩa với nguy cơ mất cân bằng hệ vi sinh ở tất cả mọi người. Chăm sóc da đúng cách, sử dụng khẩu trang sạch và phù hợp là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế các vấn đề về da mà vẫn duy trì lợi ích bảo vệ sức khỏe.